Skip to main content

Riforma Kostituzzjonali jew Theddida Kostituzzjonali?



L-idea ta’ riforma kostituzzjonali ilha diversi snin tiġi msemmija. Kienet bdiet tissemma’ fi żmien l-amministrazzjoni Nazzjonalista, b’referenza partikolari għal tibdil fis-sistema elettorali, u kienet wegħda prinċipali tal-Partit Laburista fl-elezzjoni tal-2013. Wegħda li pero’ ma sar xejn fuqha, u reġgħet deher fil-programm elettorali tal-2017.

Riforma Kostituzzjonali mhix xi ħaġa taċ-ċajt. Il-Kostituzzjoni hija l-ogħla liġi tal-pajjiż, u hija l-gwardjan fuq il-Gvern u l-Parlament, biex lanqas huma ma jkunu jistgħu jaqbżu ċertu linji u jgħaddu liġijiet li jiksru d-drittijiet ta’ individwi. Għax anke’ f’demokrazija hemm il-periklu li min ikun qed imexxi, bl-appoġġ tal-maġġoranza tal-poplu, jeħodha kontra l-minoranza, jew jikser id-dritt ta’ l-iżgħar minoranza, l-individwu. U allura, fi ftit kliem, hemm il-Kostituzzjoni biex tipproteġi lil kull wieħed u waħda minna mit-tirannija tal-maġġoranza.

Ir-riforma kostituzzjonali saret aktar kritika f’dawn l-aħħar snin għax rajna Gvern li qabeż kull linja u abbuża minn kull nuqqas li ma kinetx taħseb għalih il-Kostituzzjoni. Dan wassal għat-tmermir tal-istituzzjonijiet u l-awtoritajiet li jeżistu biex iżommu kontroll fuqu, u minflok għamel minnhom estensjoni tal-makkinarju tiegħu, makkinarju maħsub biex jipproteġi lil dawk qrib tiegħu u jżomm l-idejn tal-forzi tal-ordni u tal-ġustizzja ‘l bogħod minnhom. Kien dan li ħoloq il-kultura tal-immunità f’pajjiżna, u t-telfien tas-saltna tad-dritt, sal-punt li dawn spiċċaw temi ta’ natura urġenti fil-Parlament Ewropew u l-iskop ta’ żewġ missjonijiet mibgħuta f’Malta.

Għaldaqstant kwalunkwe’ tibdil fiha jrid ikun maħsub u meqjus biex iżid il-kontrolli fuq l-abbuż tal-poter tal-Gvern, biex dak li ġara f’dawn l-aħħar snin ma jerġa’ jiġri taħt l-ebda Gvern, Nazzjonalista jew Laburista. Iżda huwa diffiċli li tafda li dan iseħħ jekk dawn ir-riformi fil-kostituzzjoni jitmexxew minn min kien l-ewwel wieħed li abbuża min-nuqqasijiet tagħha. Qisek qed tafda kelb biex jgħasses għadma.

Nhar il-Ħadd li għadda bħal donnu Joseph Muscat reġa’ ftakar f’dawn ir-riformi kostituzzjonali. Kif jiġri s-soltu, dawn jissemmew kulmeta jsib ruħu dahru mal-ħajt u jkun irid idawwar l-aġenda. L-istorja tal-kuntratt maħmuġ li sar mal-Vitals xejn mhi tinżel tajjeb man-nies, u infatti l-fiduċja f’Muscat ħadet daqqa sew l-isfel. Allura ħass li dan hu mument tajjeb fejn jerġa’ jqajjem il-kwistjoni tar-riforma kostituzzjonali.

Ejja nifthiemu, il-Partit Nazzjonalista wkoll jemmen li hemm bżonn riforma kostituzzjonali. Infatti, fir-reshuffle li ħabbar il-Kap tal-Partit Adrian Delia, inħatar kelliem proprju fuq dan is-suġġett: Chris Said. Ċert li Chris ħa jkun qed jidħol għal dan l-inkarigu bis-serjetà u l-kompetenza li dejjem ħadem bihom.

Ir-riformi li jrid jara l-Partit Nazzjonalista imma huma riformi li jnaqqsu l-abbużi, riformi li jibnu fuq ir-rapporti li għamlu d-delegazzjonijiet tal-Parlament Ewropew. Bidliet fil-mod kif jinħatru karigi bħall-Kummissarju tal-Pulizija, separazzjoni tar-rwoli tal-Avukat Ġenerali biex ma jkollux kunflitt bejn li jkun avukat tal-Gvern u fl-istess ħin dak li jiftaħ investigazzjonijiet, poteri inkwirenti lill-Maġistratura biex tiftaħ inkjesti minn jeddha, u kontrolli fuq il-poter tal-Gvern tal-ġurnata biex ma jkunx hemm prattiċi korrotti ta’ xiri ta’ voti fl-elezzjonijiet, fost affarijiet oħra.

Muscat pero’ inkwieta lil ħafna nies b’dak li qal il-Ħadd. L-ewwelnett, ta’ x’jifhem li diġa’ hemm xi nies li qed jippreparaw tibdil Kostituzzjonali minn wara dahar kulħadd, u mhux fil-Konvenzjoni Kostituzzjonali li kellha tinkludi nies minn kull parti tal-poplu u minn kull sfera tal-ħajja biex it-tibdil jiġi minn isfel ‘il fuq. Din hi inkwetanti, għax ifisser li ħa nispiċċaw iffaċċjati bi proposti lesti, ġejjin minn min l-aktar li abbuża mill-Kostituzzjoni, minflok b’tibdil diskuss u propost mill-poplu lejn il-politiċi.

It-tieni, ta x’jifhem ukoll li jekk jara li dan it-tibdil ma jkollux mill-ewwel appoġġ wiesa’, ser imur għal referendum. Muscat jaf li jekk jagħmel referendum ħafna nies ma jivvutawx skont dan it-tibdil x’ser ikun ifisser, imma jispiċċaw fuq jivvutaw bejn min jaqbel miegħu u min ma jaqbilx. U jidher li hu għadu jemmen li l-maġġoranza jagħżlu lilu, it-tibdil li jrid hu jaqbeż il-50%, u mbagħad ikun jista’ juża’ dan il-“mandat” kontra kulmin jopponi dan it-tibdil, inkluż il-Membri Parlamentari tal-Partit Nazzjonalista. Dan huwa xenarju li rridu nkunu lesti għalih u nkunu lesti naffaċċjaw, għax jekk dan it-tibdil, kif ħafna qed jaħsbu, ser ikun intiż biex jiċċentralizza aktar il-poter f’Kastilja u jnaqqas l-iskrutinju Parlamentari u l-iskrutinju tal-istituzzjonijiet l-oħra li għandhom jikkontrollaw il-Gvern, aħna rridu nkunu l-aħħar tarka għal pajjiż ħieles u demokratiku.


Riforma Kostituzzjonali iva rriduha, u ser nagħtu sehemna fiha. Imma ħa nkunu għajnejna miftuħa li din tkun riforma li ssaħħaħ id-demokrazija, u mhux riforma li theddidha.



Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon tal-Erbgħa 14 ta' Frar 2018.

Popular posts from this blog

Il-kont tad-dawl u l-ilma...qed tinsteraq?

Ftit tal-ġimgħat ilu, il-gazzetta The Malta Independent investigat kif is-sistema l-ġdida ta’ kif qed taħdem il-kontijiet l-ARMS kienet qed twassal biex il-konsumaturi jirċievu kontijiet ogħla milli suppost (ara hawn). Diversi ekonomisti u akkademiċi wkoll tkellmu fuq dan u spjegaw kif dan qed jiġri, fosthom Marie Briguglio.
Kif qed jiġri dan? Ħa nipprova nispjega ftit kif taħdem is-sistema. Ir-rati li bihom tħallas għal kull unit mhumiex l-istess. Biex jiġi inkuraġġit li kemm jista’ jkun wieħed ma jikkunsmax aktar milli suppost, hemm skali (brackets) ta' prezzijiet li jogħlew skont il-konsum. Kif tindika t-tabella hawn taħt, jekk ma taqbiżx ċertu ammont ta' units f'sena, tħallas prezzijiet b'tariffi aktar baxxi, u aktar ma wieħed jikkonsma, aktar jiswew il-units.  S'hemmhekk sempliċi.


Sa ftit tas-snin ilu, għalkemm numru ta’ familji kienu jirċievu kont ta’ stima kull xahrejn jew kull tlieta, il-kont attwali kien jinħadem fuq perjodu ta’ sitt xhur. Dan kien ifisser l…

Daphne ma nqatlitx ilbieraħ

Daphne ma nqatlitx ilbieraħ.
Daphne inqatlet meta esponiet traffikanti tad-droga, bil-provi u bir-ritratti tagħhom, u dawn flok ġew arrestati sabu Gvern jgħattilhom. Għax il-papa kien midħla tal-Partit. Għax kien ħabib tal-Ministru.
Daphne inqatlet meta esponiet korruzzjoni fil-Korp tal-Pulizija, meta esponiet spetturi u kuntistabbli li kienu kompliċi mal-kriminali, u dawn flok tkeċċew sabu Gvern li jtihom il-promotions. Anzi, min minnhom kien laħaq tkeċċa qabel, sab Gvern li reġa' daħħlu lura.
Daphne inqatlet meta esponiet bil-provi każi ta' ħasil ta' flus fuq livell internazzjonali, minn reġimi dittatorjali, u l-Kummissarju, l-Avukat Ġenerali, u l-politiċi tagħna, flok ħadu passi raw kif għamlu biex l-evidenza tinqered jew titħalla taħrab.
Daphne inqatlet meta l-Avukat Ġenerali u tliet Kummissarji tal-Pulizija in fila, raw quddiemhom il-provi ta' kriminalita' organizzata min-nies fil-poter, u għalqu ħalqhom u m'għamlu xejn.
Daphne inqatlet meta l-politiċi tagħna ħ…

Il-ħarba tac-Chief-of-Staff

Probabli dan ikun isem tajjeb għal xi film. Il-ħasra hija li qed ngħixuh bħala realtà. Keith Schembri din il-ġimgħa kellu jidher il-Qorti fil-kawża ta’ libell li fetaħ hu stess kontra Simon Busuttil. Il-Qorti mar, imma ma marx biex iwieġeb. Mar biex jargumenta li m’għandux iwieġeb. Għax skont hu, jinfluwenza l-inkjesti Maġisterjali li qegħdin isiru.
Il-Maġistrat iddeferixxa l-każ, u għalissa Keith Schembri ħarab milli jwieġeb fil-Qorti. Il-ħarba kompliet wara l-kawża wkoll pero’ hekk kif il-ġurnalist bravu tat-Times of Malta Jacob Borġ, prova jieħu t-tweġiba ta’ Keith Schembri għal mistoqsija “ta’ min hi 17 Black?”, li Keith Schembri ftit ilu qal li kienet parti mill-business plan tiegħu. Araw il-video ta’ din il-ħarba, li telqet mill-Qorti u baqgħet sejra sa Kastillja (ara hawn). Fiha tifhmu kif tnaqqret id-demokrazija f’pajjiżna, hekk kif apparti li ma jweġibx mistoqsija leġittima, Keith Schembri sa jdur fuq il-ġurnalist u jheddu li hu kien “iħallaslu l-paga”.
Keith Schembri f’kummen…