Skip to main content

Riforma Kostituzzjonali jew Theddida Kostituzzjonali?



L-idea ta’ riforma kostituzzjonali ilha diversi snin tiġi msemmija. Kienet bdiet tissemma’ fi żmien l-amministrazzjoni Nazzjonalista, b’referenza partikolari għal tibdil fis-sistema elettorali, u kienet wegħda prinċipali tal-Partit Laburista fl-elezzjoni tal-2013. Wegħda li pero’ ma sar xejn fuqha, u reġgħet deher fil-programm elettorali tal-2017.

Riforma Kostituzzjonali mhix xi ħaġa taċ-ċajt. Il-Kostituzzjoni hija l-ogħla liġi tal-pajjiż, u hija l-gwardjan fuq il-Gvern u l-Parlament, biex lanqas huma ma jkunu jistgħu jaqbżu ċertu linji u jgħaddu liġijiet li jiksru d-drittijiet ta’ individwi. Għax anke’ f’demokrazija hemm il-periklu li min ikun qed imexxi, bl-appoġġ tal-maġġoranza tal-poplu, jeħodha kontra l-minoranza, jew jikser id-dritt ta’ l-iżgħar minoranza, l-individwu. U allura, fi ftit kliem, hemm il-Kostituzzjoni biex tipproteġi lil kull wieħed u waħda minna mit-tirannija tal-maġġoranza.

Ir-riforma kostituzzjonali saret aktar kritika f’dawn l-aħħar snin għax rajna Gvern li qabeż kull linja u abbuża minn kull nuqqas li ma kinetx taħseb għalih il-Kostituzzjoni. Dan wassal għat-tmermir tal-istituzzjonijiet u l-awtoritajiet li jeżistu biex iżommu kontroll fuqu, u minflok għamel minnhom estensjoni tal-makkinarju tiegħu, makkinarju maħsub biex jipproteġi lil dawk qrib tiegħu u jżomm l-idejn tal-forzi tal-ordni u tal-ġustizzja ‘l bogħod minnhom. Kien dan li ħoloq il-kultura tal-immunità f’pajjiżna, u t-telfien tas-saltna tad-dritt, sal-punt li dawn spiċċaw temi ta’ natura urġenti fil-Parlament Ewropew u l-iskop ta’ żewġ missjonijiet mibgħuta f’Malta.

Għaldaqstant kwalunkwe’ tibdil fiha jrid ikun maħsub u meqjus biex iżid il-kontrolli fuq l-abbuż tal-poter tal-Gvern, biex dak li ġara f’dawn l-aħħar snin ma jerġa’ jiġri taħt l-ebda Gvern, Nazzjonalista jew Laburista. Iżda huwa diffiċli li tafda li dan iseħħ jekk dawn ir-riformi fil-kostituzzjoni jitmexxew minn min kien l-ewwel wieħed li abbuża min-nuqqasijiet tagħha. Qisek qed tafda kelb biex jgħasses għadma.

Nhar il-Ħadd li għadda bħal donnu Joseph Muscat reġa’ ftakar f’dawn ir-riformi kostituzzjonali. Kif jiġri s-soltu, dawn jissemmew kulmeta jsib ruħu dahru mal-ħajt u jkun irid idawwar l-aġenda. L-istorja tal-kuntratt maħmuġ li sar mal-Vitals xejn mhi tinżel tajjeb man-nies, u infatti l-fiduċja f’Muscat ħadet daqqa sew l-isfel. Allura ħass li dan hu mument tajjeb fejn jerġa’ jqajjem il-kwistjoni tar-riforma kostituzzjonali.

Ejja nifthiemu, il-Partit Nazzjonalista wkoll jemmen li hemm bżonn riforma kostituzzjonali. Infatti, fir-reshuffle li ħabbar il-Kap tal-Partit Adrian Delia, inħatar kelliem proprju fuq dan is-suġġett: Chris Said. Ċert li Chris ħa jkun qed jidħol għal dan l-inkarigu bis-serjetà u l-kompetenza li dejjem ħadem bihom.

Ir-riformi li jrid jara l-Partit Nazzjonalista imma huma riformi li jnaqqsu l-abbużi, riformi li jibnu fuq ir-rapporti li għamlu d-delegazzjonijiet tal-Parlament Ewropew. Bidliet fil-mod kif jinħatru karigi bħall-Kummissarju tal-Pulizija, separazzjoni tar-rwoli tal-Avukat Ġenerali biex ma jkollux kunflitt bejn li jkun avukat tal-Gvern u fl-istess ħin dak li jiftaħ investigazzjonijiet, poteri inkwirenti lill-Maġistratura biex tiftaħ inkjesti minn jeddha, u kontrolli fuq il-poter tal-Gvern tal-ġurnata biex ma jkunx hemm prattiċi korrotti ta’ xiri ta’ voti fl-elezzjonijiet, fost affarijiet oħra.

Muscat pero’ inkwieta lil ħafna nies b’dak li qal il-Ħadd. L-ewwelnett, ta’ x’jifhem li diġa’ hemm xi nies li qed jippreparaw tibdil Kostituzzjonali minn wara dahar kulħadd, u mhux fil-Konvenzjoni Kostituzzjonali li kellha tinkludi nies minn kull parti tal-poplu u minn kull sfera tal-ħajja biex it-tibdil jiġi minn isfel ‘il fuq. Din hi inkwetanti, għax ifisser li ħa nispiċċaw iffaċċjati bi proposti lesti, ġejjin minn min l-aktar li abbuża mill-Kostituzzjoni, minflok b’tibdil diskuss u propost mill-poplu lejn il-politiċi.

It-tieni, ta x’jifhem ukoll li jekk jara li dan it-tibdil ma jkollux mill-ewwel appoġġ wiesa’, ser imur għal referendum. Muscat jaf li jekk jagħmel referendum ħafna nies ma jivvutawx skont dan it-tibdil x’ser ikun ifisser, imma jispiċċaw fuq jivvutaw bejn min jaqbel miegħu u min ma jaqbilx. U jidher li hu għadu jemmen li l-maġġoranza jagħżlu lilu, it-tibdil li jrid hu jaqbeż il-50%, u mbagħad ikun jista’ juża’ dan il-“mandat” kontra kulmin jopponi dan it-tibdil, inkluż il-Membri Parlamentari tal-Partit Nazzjonalista. Dan huwa xenarju li rridu nkunu lesti għalih u nkunu lesti naffaċċjaw, għax jekk dan it-tibdil, kif ħafna qed jaħsbu, ser ikun intiż biex jiċċentralizza aktar il-poter f’Kastilja u jnaqqas l-iskrutinju Parlamentari u l-iskrutinju tal-istituzzjonijiet l-oħra li għandhom jikkontrollaw il-Gvern, aħna rridu nkunu l-aħħar tarka għal pajjiż ħieles u demokratiku.


Riforma Kostituzzjonali iva rriduha, u ser nagħtu sehemna fiha. Imma ħa nkunu għajnejna miftuħa li din tkun riforma li ssaħħaħ id-demokrazija, u mhux riforma li theddidha.



Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon tal-Erbgħa 14 ta' Frar 2018.

Popular posts from this blog

Daphne ma nqatlitx ilbieraħ

Daphne ma nqatlitx ilbieraħ.
Daphne inqatlet meta esponiet traffikanti tad-droga, bil-provi u bir-ritratti tagħhom, u dawn flok ġew arrestati sabu Gvern jgħattilhom. Għax il-papa kien midħla tal-Partit. Għax kien ħabib tal-Ministru.
Daphne inqatlet meta esponiet korruzzjoni fil-Korp tal-Pulizija, meta esponiet spetturi u kuntistabbli li kienu kompliċi mal-kriminali, u dawn flok tkeċċew sabu Gvern li jtihom il-promotions. Anzi, min minnhom kien laħaq tkeċċa qabel, sab Gvern li reġa' daħħlu lura.
Daphne inqatlet meta esponiet bil-provi każi ta' ħasil ta' flus fuq livell internazzjonali, minn reġimi dittatorjali, u l-Kummissarju, l-Avukat Ġenerali, u l-politiċi tagħna, flok ħadu passi raw kif għamlu biex l-evidenza tinqered jew titħalla taħrab.
Daphne inqatlet meta l-Avukat Ġenerali u tliet Kummissarji tal-Pulizija in fila, raw quddiemhom il-provi ta' kriminalita' organizzata min-nies fil-poter, u għalqu ħalqhom u m'għamlu xejn.
Daphne inqatlet meta l-politiċi tagħna ħ…

Daphne wasn't murdered yesterday

English translation of this original blogpost in Maltese.
Daphne wasn't murdered yesterday.
Daphne was murdered when she exposed drug traffickers, with photographs and evidence, and instead of being arrested they found a government ready to cover up for them. Because their daddy was into the Party's circle. Because he was a friend of the Minister.
Daphne was murdered when she exposed corruption in the higher echelons of the Police Force, when she exposed inspectors and police officers involved in criminal circles, and rather than seeing action being taken we saw a government rewarding them with promotions. And re-instating those who had been expelled in the preceding years.
Daphne was murdered when she exposed cases of money-laundering on an international level, involving high-profile politicians from dictatorial regimes, and our Police Commissioner, Attorney General and politicians, failed to take action. Rather, they sought to ensure these crimes were covered up and the evidence…

Il-kont tad-dawl u l-ilma...qed tinsteraq?

Ftit tal-ġimgħat ilu, il-gazzetta The Malta Independent investigat kif is-sistema l-ġdida ta’ kif qed taħdem il-kontijiet l-ARMS kienet qed twassal biex il-konsumaturi jirċievu kontijiet ogħla milli suppost (ara hawn). Diversi ekonomisti u akkademiċi wkoll tkellmu fuq dan u spjegaw kif dan qed jiġri, fosthom Marie Briguglio.
Kif qed jiġri dan? Ħa nipprova nispjega ftit kif taħdem is-sistema. Ir-rati li bihom tħallas għal kull unit mhumiex l-istess. Biex jiġi inkuraġġit li kemm jista’ jkun wieħed ma jikkunsmax aktar milli suppost, hemm skali (brackets) ta' prezzijiet li jogħlew skont il-konsum. Kif tindika t-tabella hawn taħt, jekk ma taqbiżx ċertu ammont ta' units f'sena, tħallas prezzijiet b'tariffi aktar baxxi, u aktar ma wieħed jikkonsma, aktar jiswew il-units.  S'hemmhekk sempliċi.


Sa ftit tas-snin ilu, għalkemm numru ta’ familji kienu jirċievu kont ta’ stima kull xahrejn jew kull tlieta, il-kont attwali kien jinħadem fuq perjodu ta’ sitt xhur. Dan kien ifisser l…